Oudheid

In de Westerse geschiedschrijving begint de oudheid omstreeks het jaar 3.000 voor Christus met de uitvinding van het schrift in Egypte en Mesopotamië. Omdat het alfabet zich echter maar zeer langzaam over het continent verspreidde, wordt dit tijdvak in veel landen ook nog beschouwd als onderdeel van de prehistoristorische Bronstijd (3.200 tot 800 voor Christus) en IJzertijd (800 tot 12 voor Christus).
Voor een verder onderscheid is de oudheid daarom verder onderverdeeld in drie afzonderlijke perioden:

  • Midden en Late Bronstijd (2.500 tot 1.200 v.C.)
  • Vroege IJzertijd (1.200 tot 800 v.C.)
  • Klassieke Oudheid (800 v.C. tot 476 na Christus).

De periode laat zich kenmerken door de opkomst van een aantal grote rijken en beschavingen, waaronder het Oude Egypte, het Hellenistische rijk van Alexander de Grote en het Romeinse Rijk. De plundering van Rome en de val van het West-Romeinse Rijk in 476 na Christus worden over het algemeen beschouwd als het einde van de oudheid.

Lara Weiss over Hatiay, meester van geheimen Twee keer per maand houdt een conservator van het Rijksmuseum van Oudheden een livestream-lezing over een van de topstukken uit de collectie. Op deze zondagmiddag vertelt Lara Weiss, conservator collectie Egypte, over de kapel van Hatiay. De Egyptenaar Hatiay was een hoge ambtenaar die leefde in de periode van het Nieuwe Rijk, rond 1300 v.Chr. Hij droeg onder andere de titel ‘meester van geheimen’. Maar welke geheimen kende Hatiay dan? En wat hield zijn werk in?
Je was er misschien al op bezoek: het Romeinse Heerlen, dat sinds zowat 1850 aan het licht kwam, dankzij de steenkoolmijnen. In het Thermenmuseum ontdek je het best bewaarde stenen gebouw uit de Romeinse tijd in Nederland: het openbare badhuis. Conservator Karen Jeneson onderzocht met een heel team de badhuisvondsten én ook het terrein bij het complex. Eigenlijk gebeurde dat voor het eerst. Meteen moeten we ons beeld van Romeins Heerlen ferm bijstellen.
Tijdens de Romeinenweek vinden op Archeon diverse activiteiten.  Dagelijks vindt het spectaculaire gladiatorengevecht plaats, de tempelceremonie bij de tempel van Nehalennia en worden de rituelen en gebruiken rondom het badhuis getoond. De Romeinse muur, die ooit in Albanianae (Alphen aan den Rijn) heeft gestaan is zeker een bezoek waard zodat je mooi overzicht hebt van de Romeinse stad in Archeon. Kinderen kunnen zelf een Romein worden en kunnen meedoen aan de verschillende Romeinse activiteiten en natuurlijk een eigen selfie maken als Romeinse legionair.
Aan de oever van het Oer-IJ werd omstreeks 15 na Chr. een Romeins fort met haven gebouwd. De archeologische resten hiervan zijn vanaf de jaren ’70 tot ’90 van de vorige eeuw opgegraven door leden van de archeologische werkgroep Velsen en van de Vereniging van Vrijwilligers in de Archeologie (AWN) in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam.
In de middeleeuwen, lang voordat de duisternis werd verdreven door elektrische lantaarnpalen, moet er elke heldere avond een prachtige sterrenhemel boven de Nederlanden te zien zijn geweest. De veranderingen in die sterrenhemel riepen natuurlijk vragen op. De antwoorden kon ‘de’ middeleeuwer vinden in het Boec van astronomien / De natuurkunde van het geheelal. Deze dertiende-eeuwse tekst is een zogenaamde kosmografie: een beschrijving van het heelal én de aarde. Zo geeft de auteur uitleg over hagel en regenbogen, vallende sterren en hoe volgens Aristoteles aardbevingen ontstaan.
Een aantal Romeinse gouden munten uit Roemenië waarvan lang gedacht werd dat het vervalsingen waren, zijn bij een nieuw onderzoek toch authentiek verklaard. Op deze geldstukken staat een onbekende keizer, genaamd Sponisianus. Wie was deze mysterieuze keizer?
Archeologen vonden 20 bronzen standbeelden en ruim 5.000 munten uit de Romeins-Etruskische tijd in een opgraving in de warmwaterbronnen bij San Casciano deo Bagni, in Toscane.
Bijna 100 jaar na de ontdekking van de tombe van Toetanchamon, ontdekten archeologen een piramide van een tot nu toe onbekende koningin. Ze deden deze ontdekking bij het Egyptische Sakkara, waar ze ook een tunnelnetwerk met honderden mummies aantroffen.
In de ruïnes van de Egyptische havenstad Berenike hebben archeologen een heiligdom gevonden met 15 gemummificeerde valken, waarvan de meeste hun kop misten. Waarschijnlijk is dit heiligdom zo’n 1.600 jaar geleden aangelegd door een nomadevolk genaamd de Blemmyes.
Een duizenden jaren oud schrift, dat bekendstaat als ‘Lineair Elamitisch’ is misschien ontcijferd. Het schrift, gedateerd tussen 2300 en 1800 voor Christus, komt uit wat nu het zuiden van Iran is, en is maar weinig gedocumenteerd.
In 2018 ontdekten archeologen een roestig stuk metaal op een voormalig Romeins-Bataafs slagveld nabij het Duitse Krefeld. Na 4 jaar hebben ze eindelijk ontdekt wat het is: een gezichtsmasker van een Bataafse ruiter uit de opstand van 69 n.Chr.
De droogte in Italië zorgt ervoor dat restanten van de Pons Neronianus zichtbaar zijn in de Tiber, Rome.