Impressie van een metropool op het snijvlak van twee culturenTekst en foto’s: Lou LichtenbergIstanbul is een waar paradijs voor liefhebbers van archeologie, geschiedenis en kunst. Geen wonder daarom dat de stad komend jaar een van de drie Europese culturele hoofdsteden zal zijn (naast Essen en Pécs). Istanbul heeft niet alleen een rijke historie, waarvan ontelbare resten vandaag de dag nog getuigen. Maar overal in de stad valt de invloed te voelen van twee grote culturen, die we met de aanduidingen ‘oost’ en ‘west’ trachten te vangen. Op het snijvlak van deze twee verrees de stad aan weerszijden van de Bosporus, waardoor het zich over de twee werelddelen Europa en Azië uitstrekt. Bovendien getuigt de stad ook nog van een ander soort dualisme. Die historische sporen geven namelijk niet alleen vaak van een imposante schoonheid blijk, maar bij tijd en wijle tevens van een geheimzinnigheid (of lelijkheid) die je pakt. En als klap op de vuurpijl valt te ervaren dat die overblijfselen veelal niet zaken zijn die louter als doel hebben fier te worden getoond in een museum, maar waar tussen gelééfd wordt, met alle gevolgen van dien voor hun uiterlijke schoonheid. In deze special gaan we op de verschillende aspecten in van wat er in Istanbul rest van haar rijke historie. Allereerst staan we stil bij indrukken die bezoeken aan enkele willekeurige hoogtepunten van deze curieuze en tegelijk fantastische stad teweeg brachten.
Wederom is er een discussie losgebarsten over de bijzondere vondst uit 2003: een 18.000 jaar oude Indonesische schedel, ongeveer de helft in grootte in vergelijking met de schedel van de Homo sapiens. Bestonden hobbits echt, of had deze ongelukkige ziel een zeldzame aandoening onder de leden?
Waar rust, natuur en cultuurhistorie voor een innemend onderonsje zorgenTekst en foto’s: Lou LichtenbergHet eiland Texel lijkt vandaag de dag vooral het oord voor toeristen, natuurliefhebbers en rustzoekers. Maar dat eiland heeft niet altijd die uitstraling gehad. Stille wateren hebben diepe gronden, zo blijkt maar weer. Want waar je nu vooral rust en stilte ervaart, was het in vroegere tijden af en toe minder kalm en vredig. Texel heeft een rijke geschiedenis die ook gekenmerkt wordt door strijd tegen het water, economische bedrijvigheid en strijd tegen overheersing en boosdoeners. We gingen voor deze special over Texel op zoek naar wat er van de (cultuur)historie van dit fraaie eiland is overgebleven. In drie bijdragen wordt hierover in deze special bericht. In deze eerste bijdrage in de vorm van een adelaarsvlucht boven het eiland ontdekten we dat die sporen van het verleden vandaag de dag op een wel heel speciale wijze ingebed zijn in een decor waar heerlijke rust, vredige schapen en een soms ontroerende natuurschoon overheersen. In de navolgende (tweede) bijdrage van deze special staat de Herberg De Zeven Provinciën in Oudeschild centraal, het favoriete overnachtingsadres van Michiel de Ruyter nabij zijn oorlogsschepen. We sluiten de special af met een bijdrage over het juttersambacht.
Impressie van imposante hoogtepuntenTekst en foto’s: Lou LichtenbergEen prijsvechter maakt het tegenwoordig mogelijk vanuit de Lage Landen rechtstreeks aan te vliegen op de hoofdstad Bari van de zuid-Italiaanse regio Apulië. Na een vlucht qua tijd nagenoeg gelijk aan de afstand Amsterdam-Groningen (2,5 uur) etaleert de regio meteen al wat hier gemeengoed is: talrijke overblijfselen uit vroegere tijden verschijnen tegen een zonovergoten achtergrond voortdurend in al hun glorie op het netvlies van de bezoeker. Oogverblindende fenomenen, niet alleen door de voortdurende werking van de zon, maar veelal ook door hun pittoreske situering. We maken u in deze impressie deelgenoot van een reis langs een willekeurig deel van die overblijfselen in een belangrijk deel van deze regio. Deze reis leerde ons al gauw: dit smaakt naar meer!
Herinneringen aan twee opstanden en verwoestingenTekst en foto’s: Lou LichtenbergHet wordt vaak als het ‘Wonder van Warschau’ aangeduid dat de stad, na volledig verwoest te zijn geweest gedurende de Tweede Wereldoorlog, in de decennia daarna zo prachtig in oude stijl herrees. Dat mag inderdaad een wonder heten, zeker wanneer je je realiseert hoe drastisch die verwoesting werd voltrokken. Tot tweemaal toe werd de stad getroffen: allereerst in 1943 toen het joodse getto na de joodse opstand verwoest werd en een jaar later werd wat er van de stad nog resteerde met de grond gelijk gemaakt na de opstand die door het Poolse verzet georganiseerd was om de bevrijding van de stad te bespoedigen. We gaan op zoek naar wat er nog aan die oorlogsellende in de hedendaagse Poolse hoofdstad herinnert.
Onze wandeling begint op de driehoekige Markt. Hier staat het oudste bakstenen huis van de stad, ‘De Moriaan’, waarin zich tegenwoordig het VVV-kantoor bevindt. Dit bouwwerk, met trapgevel, torentje en vakwerkgedeelte was oorspronkelijk een stadskasteel en fungeerde in later jaren als theater, winkel en woonhuis. De noordkant van de Markt, waar nu Hotel Central ligt, was in de Middeleeuwen de rijkste kant van het plein, waar de luxe woonhuizen van de stedelijke bovenlaag stonden.
Zuid-Italiaanse stad koestert erfgoed in overvloedTekst en foto’s: Lou LichtenbergDe Zuid-Italiaanse stad Napels heeft de laatste tijd niet te klagen over belangstelling. En dat is niets nieuws, want al vele eeuwen slaagt de stad erin die interesse levendig te houden. Dat zij een ruime, gevarieerde geschiedenis heeft, is ook nog op talrijke plaatsen te zien. Eeuwenlange bewoning heeft er allerlei interessante sporen achtergelaten. We namen er een kijkje en ontdekten dat, naast het imago van drukte en troep behorend bij een metropool, Napels bijzonder veel archeologisch en historisch fraais te bieden heeft. De glans van dat erfgoed drukt dat negatieve beeld steeds meer naar de achtergrond, al zal het wel nooit verdwijnen. Feit is dat het de stad soms ook kleurt en contrasteert...
Utrecht koestert merkwaardige fenomenenTekst en foto’s: Lou LichtenbergAls je de stad Utrecht per trein binnenkomt heb je al gauw het idee dat je hier alleen maar kunt shoppen. Een wandeling naar de binnenstad langs de vele winkels van Hoog Catharijne voedt dat idee op vorstelijke wijze. Wanneer je de kunst verstaat daaraan tijdig te ontsnappen maken de welluidende tonen van de klokken van de allesoverheersende Domtoren je weldra erop attent dat deze stad ook nog heel wat anders voor de bezoeker in petto heeft. De rijke geschiedenis van deze stad heeft namelijk ontelbare cultuurhistorische sporen nagelaten. Ofschoon het niet altijd makkelijk is die te duiden – gelukkig zijn er ook nog vele informatieve boekwerken en enthousiaste leden van Gilde Utrecht – zorgen de talrijke overblijfselen in ieder geval voor een waar festijn voor het oog.
Barcelona heeft het allemaal en dat is veelTekst en foto’s: Lou LichtenbergBarcelona, hoofdstad van de autonome regio Catalonië, bracht in het verleden veel pennen in beweging. En ook het toetsenbord van menige hedendaagse computer kreunt onder het geweld van het typen van letters waarmee over deze stad wordt verhaald. Want over Barcelona valt veel te vertellen. De stad beschikt niet alleen in financiële zin over rijkdom, maar ze is ook rijk aan schatten van haar culturele erfgoed. Ze lijkt daarmee op een van de vele tapasbars die je ook hier kunt vinden, vol met schaaltjes gevuld met lekkere hapjes die op kleine amuses lijken, maar die in totaliteit je maag meer dan vullen. En die maaltijd ligt vreemd genoeg toch niet zwaar op de maag.
Locatie van Varusslag (9 n.Chr.) steeds aannemelijkerTekst en foto’s: Lou LichtenbergNa de verovering van Gallië in 57 v.Chr. onder leiding van Julius Caesar kwamen ook grote gebieden van de huidige Lage Landen en Duitsland in Romeinse handen. Hun pogingen de noordelijke rijksgrens tot aan de Elbe in Noord-Duitsland te verleggen werden plots wreed verstoord. In het jaar 9 na Christus lokten Germaanse stammen drie Romeinse legioenen in een hinderlaag, waarna ze werden afgemaakt. Deze catastrofe ging als de ‘Varusslag’, ook wel aangeduid als de ‘Slag in het Teutoburger Woud’ de geschiedenisboeken in. Inmiddels zijn er steeds meer aanwijzingen over de plaats waar die slag plaatsvond. En die plaats: Kalkriese, is inmiddels ook een prachtig museum en park rijk.
De Amerikaanse archeologe Jeannine Davis-Kimball is ervan overtuigd dat ze het bewijs heeft gevonden dat het legendarische volk der amazones werkelijk heeft bestaan. Sterker nog: ze zegt een hedendaagse afstammeling van de amazones te hebben gevonden. Een aantal jaar geleden vond Davis-Kimball in het zuiden van Rusland en de Oekraïne een aantal grafheuvels (Koergan) waarin Scythische of Sarmatische vrouwen waren begraven. Niet met de grafgiften die men doorgaans in vrouwengraven vindt (sieraden, huishoudelijk gereedschap), maar met volledige wapenrustingen. In andere vrouwengraven vond ze skeletten met gebogen dijbenen en samengedrukt stuitbeen, wat erop duidt dat de vrouwen veel paard hadden gereden. Davis-Kimballs conclusie: in de Scythische en Sarmatische samenleving hadden vrouwen geen traditionele rol, maar waren ze gewaardeerde krijgers. En dat, zegt ze, is de basis van de Griekse verhalen over de amazones.
Men veronderstelt dat waar de riviertjes de Dommel en de Aa samenvloeiden zich ooit een (moeras)bos bevond dat als jachtgebied toebehoorde aan Godfried I van Brabant, de eerste hertog van Brabant. Vandaar de naam ‘des Hertogen bosch’. Uit archeologisch onderzoek blijkt dat hier inderdaad een groot eikenbos moet zijn geweest.