Herinneringen aan twee opstanden en verwoestingenTekst en foto’s: Lou LichtenbergHet wordt vaak als het ‘Wonder van Warschau’ aangeduid dat de stad, na volledig verwoest te zijn geweest gedurende de Tweede Wereldoorlog, in de decennia daarna zo prachtig in oude stijl herrees. Dat mag inderdaad een wonder heten, zeker wanneer je je realiseert hoe drastisch die verwoesting werd voltrokken. Tot tweemaal toe werd de stad getroffen: allereerst in 1943 toen het joodse getto na de joodse opstand verwoest werd en een jaar later werd wat er van de stad nog resteerde met de grond gelijk gemaakt na de opstand die door het Poolse verzet georganiseerd was om de bevrijding van de stad te bespoedigen. We gaan op zoek naar wat er nog aan die oorlogsellende in de hedendaagse Poolse hoofdstad herinnert.
Onze wandeling begint op de driehoekige Markt. Hier staat het oudste bakstenen huis van de stad, ‘De Moriaan’, waarin zich tegenwoordig het VVV-kantoor bevindt. Dit bouwwerk, met trapgevel, torentje en vakwerkgedeelte was oorspronkelijk een stadskasteel en fungeerde in later jaren als theater, winkel en woonhuis. De noordkant van de Markt, waar nu Hotel Central ligt, was in de Middeleeuwen de rijkste kant van het plein, waar de luxe woonhuizen van de stedelijke bovenlaag stonden.
Zuid-Italiaanse stad koestert erfgoed in overvloedTekst en foto’s: Lou LichtenbergDe Zuid-Italiaanse stad Napels heeft de laatste tijd niet te klagen over belangstelling. En dat is niets nieuws, want al vele eeuwen slaagt de stad erin die interesse levendig te houden. Dat zij een ruime, gevarieerde geschiedenis heeft, is ook nog op talrijke plaatsen te zien. Eeuwenlange bewoning heeft er allerlei interessante sporen achtergelaten. We namen er een kijkje en ontdekten dat, naast het imago van drukte en troep behorend bij een metropool, Napels bijzonder veel archeologisch en historisch fraais te bieden heeft. De glans van dat erfgoed drukt dat negatieve beeld steeds meer naar de achtergrond, al zal het wel nooit verdwijnen. Feit is dat het de stad soms ook kleurt en contrasteert...
Utrecht koestert merkwaardige fenomenenTekst en foto’s: Lou LichtenbergAls je de stad Utrecht per trein binnenkomt heb je al gauw het idee dat je hier alleen maar kunt shoppen. Een wandeling naar de binnenstad langs de vele winkels van Hoog Catharijne voedt dat idee op vorstelijke wijze. Wanneer je de kunst verstaat daaraan tijdig te ontsnappen maken de welluidende tonen van de klokken van de allesoverheersende Domtoren je weldra erop attent dat deze stad ook nog heel wat anders voor de bezoeker in petto heeft. De rijke geschiedenis van deze stad heeft namelijk ontelbare cultuurhistorische sporen nagelaten. Ofschoon het niet altijd makkelijk is die te duiden – gelukkig zijn er ook nog vele informatieve boekwerken en enthousiaste leden van Gilde Utrecht – zorgen de talrijke overblijfselen in ieder geval voor een waar festijn voor het oog.
Barcelona heeft het allemaal en dat is veelTekst en foto’s: Lou LichtenbergBarcelona, hoofdstad van de autonome regio Catalonië, bracht in het verleden veel pennen in beweging. En ook het toetsenbord van menige hedendaagse computer kreunt onder het geweld van het typen van letters waarmee over deze stad wordt verhaald. Want over Barcelona valt veel te vertellen. De stad beschikt niet alleen in financiële zin over rijkdom, maar ze is ook rijk aan schatten van haar culturele erfgoed. Ze lijkt daarmee op een van de vele tapasbars die je ook hier kunt vinden, vol met schaaltjes gevuld met lekkere hapjes die op kleine amuses lijken, maar die in totaliteit je maag meer dan vullen. En die maaltijd ligt vreemd genoeg toch niet zwaar op de maag.
Locatie van Varusslag (9 n.Chr.) steeds aannemelijkerTekst en foto’s: Lou LichtenbergNa de verovering van Gallië in 57 v.Chr. onder leiding van Julius Caesar kwamen ook grote gebieden van de huidige Lage Landen en Duitsland in Romeinse handen. Hun pogingen de noordelijke rijksgrens tot aan de Elbe in Noord-Duitsland te verleggen werden plots wreed verstoord. In het jaar 9 na Christus lokten Germaanse stammen drie Romeinse legioenen in een hinderlaag, waarna ze werden afgemaakt. Deze catastrofe ging als de ‘Varusslag’, ook wel aangeduid als de ‘Slag in het Teutoburger Woud’ de geschiedenisboeken in. Inmiddels zijn er steeds meer aanwijzingen over de plaats waar die slag plaatsvond. En die plaats: Kalkriese, is inmiddels ook een prachtig museum en park rijk.
De Amerikaanse archeologe Jeannine Davis-Kimball is ervan overtuigd dat ze het bewijs heeft gevonden dat het legendarische volk der amazones werkelijk heeft bestaan. Sterker nog: ze zegt een hedendaagse afstammeling van de amazones te hebben gevonden. Een aantal jaar geleden vond Davis-Kimball in het zuiden van Rusland en de Oekraïne een aantal grafheuvels (Koergan) waarin Scythische of Sarmatische vrouwen waren begraven. Niet met de grafgiften die men doorgaans in vrouwengraven vindt (sieraden, huishoudelijk gereedschap), maar met volledige wapenrustingen. In andere vrouwengraven vond ze skeletten met gebogen dijbenen en samengedrukt stuitbeen, wat erop duidt dat de vrouwen veel paard hadden gereden. Davis-Kimballs conclusie: in de Scythische en Sarmatische samenleving hadden vrouwen geen traditionele rol, maar waren ze gewaardeerde krijgers. En dat, zegt ze, is de basis van de Griekse verhalen over de amazones.
Men veronderstelt dat waar de riviertjes de Dommel en de Aa samenvloeiden zich ooit een (moeras)bos bevond dat als jachtgebied toebehoorde aan Godfried I van Brabant, de eerste hertog van Brabant. Vandaar de naam ‘des Hertogen bosch’. Uit archeologisch onderzoek blijkt dat hier inderdaad een groot eikenbos moet zijn geweest.
Arnold Carmiggelt is sinds 1 maart 2009 hoofd van het Bureau Oudheidkundig Onderzoek van de gemeente Rotterdam. Archeologie Magazine praat met hem over de geschiedenis van Rotterdam. En de archeologische vondsten aan de hand waarvan je over die geschiedenis kunt vertellen.