Archeologen hebben op ruim 2.200 meter hoogte in de Pyreneeën bewijs gevonden voor een prehistorisch mijnkamp. In 'Cova 338' troffen onderzoekers talloze vuurplaatsen aan met resten van malachiet, een mineraal waaruit koper gewonnen kan worden. De vondst verandert het beeld dat wetenschappers hadden van de vroege mens in de bergen: men trok er niet alleen doorheen, maar verbleef er doelbewust voor zware industrie.

Tekst: Rens van Maasakker 

Lange tijd werd gedacht dat prehistorische gemeenschappen de hoge bergtoppen alleen gebruikten als doorgangsroute. De opgravingen in de Freservallei laten echter een ander patroon zien. Gedurende een periode van maar liefst tweeduizend jaar (tussen 5.500 en 3.500 jaar geleden) keerden groepen mensen herhaaldelijk terug naar deze specifieke grot om mineralen te verwerken.

Sporen van bewuste verhitting

In de grot zijn 23 verschillende vuurplaatsen (haarden) gevonden. Wat deze plekken bijzonder maakt, zijn de talloze fragmenten van een groen gesteente: malachiet. Uit onderzoek blijkt dat deze stenen bewust zijn verhit. Terwijl andere materialen in de grot geen brandsporen vertonen, zijn de groene mineralen systematisch aan vuur blootgesteld.

Dit proces was de eerste stap in de productie van koper. De aanwezigheid van zoveel haarden die over een lange periode zijn aangelegd, wijst op goed georganiseerde expedities. Men beklom de berg niet zomaar; de reizen waren gepland en gericht op de winning van grondstoffen.

Een kindergebit en berentanden

Naast de industriële sporen vonden de archeologen ook menselijke resten en sieraden. In een van de oudere grondlagen kwamen een vingerkootje en een melktand van een kind van ongeveer elf jaar oud tevoorschijn. Hoewel er nog geen volledig graf is gevonden, sluiten de onderzoekers niet uit dat de diepere delen van de grot als begraafplaats dienden.

De vondst van twee hangers maakt de menselijke aanwezigheid tastbaar:

• Een hanger van een schelp: deze vertoont sterke gelijkenissen met sieraden die elders in Catalonië zijn gevonden, wat duidt op handelscontacten tussen verschillende groepen.
• Een hanger van een berentand: deze is veel zeldzamer en was mogelijk een symbool voor de band met de ruige bergomgeving.

De toekomst van Cova 338

De opgravingen zijn nog in volle gang. Tot nu toe is slechts een klein deel van de ingang onderzocht en de bodem van de archeologische lagen is nog niet bereikt. Deze zomer keren de onderzoekers terug naar de Pyreneeën om te achterhalen of er dieper in de grot meer graven liggen en om de exacte herkomst van het malachiet vast te stellen.

Malachiet: voorloper van koper

Malachiet herken je direct aan zijn felle groene kleur. In de steentijd werd het eerst gebruikt als pigment voor verf of voor kralen, maar rond 5.500 jaar geleden ontdekten mensen dat je het gesteente extreem kon verhitten om er vloeibaar koper uit te winnen. Het kamp in de Pyreneeën is een van de vroegste voorbeelden van deze vroege metallurgie op grote hoogte.