De vloek van de SS Central America: schatzoeker Tommy Thompson na tien jaar cel weer op vrije voeten

In 1988 schreef hij geschiedenis door een schip vol goud te vinden op twee kilometer diepte. Maar in plaats van rijkdom bracht de vondst van de SS Central America Tommy Thompson een decennium in de cel. Nu hij op 73-jarige leeftijd is vrijgelaten, blijft de grote vraag: waar zijn de 500 vermiste gouden munten gebleven?

Tekst: Rens van Maasakker

Het verhaal van de SS Central America is een van de meest dramatische uit de Amerikaanse maritieme geschiedenis. Het schip zonk in september 1857 tijdens een orkaan voor de kust van South Carolina. Aan boord bevonden zich 425 opvarenden en maar liefst 14.000 kilo goud uit de mijnen van Californië, bedoeld voor de banken in New York. De ondergang van het schip droeg destijds direct bij aan de economische 'Panic of 1857'.

Een technologisch hoogstandje

In 1988 slaagde Tommy Thompson, een onderzoekswetenschapper uit Ohio, erin het wrak te lokaliseren op een diepte van ruim 2.100 meter. Met een zelfgebouwde robot genaamd Nemo haalde hij duizenden goudstaven en munten naar boven. In de archeologische wereld werd hij aanvankelijk geprezen om de technologische innovaties die nodig waren om op dergelijke dieptes te werken.

De opbrengst van de eerste berging was astronomisch. Thompson en zijn team haalden honderden goudstaven en duizenden munten naar boven. Een van de meest iconische vondsten was de 'Eureka', een enorme goudstaaf van maar liefst 36 kilo, die later voor een recordbedrag van 8 miljoen dollar werd verkocht. In totaal bracht de eerste verkoop van de schat tussen de 50 en 60 miljoen dollar op.

Archeologie Online is van de makers van Archeologie Magazine. Meer weten over dit prachtige magazine? JA GRAAG!

De woede van de 161 investeerders

Achter dit succes schuilde echter een financieel conflict. Thompson had zijn expeditie laten financieren door 161 investeerders, die gezamenlijk 12,7 miljoen dollar hadden ingelegd. Terwijl het goud miljoenen opbracht, zagen de investeerders geen cent terug. Thompson hield vol dat de winst volledig was opgegaan aan torenhoge juridische kosten en het afbetalen van leningen.

De investeerders vertrouwden het niet en vermoedden dat Thompson een deel van de buit apart had gehouden. Het middelpunt van de aanklacht werd een partij van 500 zeldzame gouden munten, met een geschatte waarde van 2,5 miljoen dollar. Deze munten zouden volgens getuigen zijn overgebracht naar een trust in Belize.

Het juridische doolhof

Toen Thompson in 2012 weigerde voor de rechter te verschijnen en op de vlucht sloeg, begon een klopjacht die drie jaar duurde. Na zijn arrestatie in 2015 kreeg hij te maken met een unieke juridische situatie. Thompson kreeg twee jaar cel voor het negeren van zijn dagvaarding in 2012. Bovendien werd hij door de rechter voor onbepaalde tijd vastgezet, omdat hij weigerde de locatie van de 500 munten te onthullen. In tegenstelling tot een normale straf is dit een dwangmiddel: zodra hij zou praten, mocht hij gaan.

Praten deed Thompson echter niet. Hij hield tien jaar lang vol dat hij het niet wist, wijzend op geheugenverlies door de ziekte van Lyme. De rechter liet hem nu uiteindelijk vrij, omdat het dwangmiddel na een decennium simpelweg niet bleek te werken.

De schat die niet wachtte

Terwijl Thompson zijn tijd in de cel uitzat, ging de exploratie van de SS Central America door. In 2014, terwijl Thompson op de vlucht was, kreeg een ander bergingsbedrijf toestemming om het wrak opnieuw te bezoeken. Zij haalden nog eens duizenden munten en goudstaven naar boven, wat aantoont dat het schip nog lang niet al zijn geheimen had prijsgegeven.