De grootschalige verbouwing van het Westfries Museum in Hoorn heeft geleid tot een archeologische doorbraak. Terwijl bouwvakkers werken aan funderingsherstel, leggen archeologen de resten bloot van het oudste bakstenen huis van de stad en een zeldzame middeleeuwse beerput. De vondsten dateren uit de tijd dat Hoorn nog maar net op de kaart stond.

Tekst: Rens van Maasakker

Wie tegenwoordig over de Roode Steen in Hoorn loopt, ziet prachtige zeventiende-eeuwse gevels. Maar onder de betonnen vloeren van het Statencollege en het Proostenhuis blijkt een veel oudere wereld bewaard gebleven. Sinds de start van de renovatiewerkzaamheden in 2021 zijn archeologen van de gemeente Hoorn getuige van een spectaculaire ontdekking: de fysieke bewijzen van het 'Grote Stenen Huis' van de adellijke familie Van Nijenrode.

Een adellijk kasteel in de stad

In de veertiende en vijftiende eeuw bestond Hoorn voornamelijk uit houten huizen met rieten daken. Een bakstenen gebouw was in die tijd een ongekende luxe en een krachtig statussymbool. Uit archiefonderzoek was bekend dat de familie Van Nijenrode, nauw verbonden met de Hollandse graven, hier een huis bezat, maar de exacte locatie bleef tot nu toe een mysterie.

Dankzij het verwijderen van oude betonvloeren zijn nu de zware funderingen, twee kelders met kruisribgewelven en zelfs een inpandige stenen traptoren teruggevonden. Bijzonder detail: in de muren zijn nog twee kaarsnissen zichtbaar, waar eeuwen geleden de olielampjes brandden van de bewoners.

De schatkamer van het Proostenhuis: een diepe beerput

Naast architectonische resten leverde de bodem ook directe inkijkjes in het dagelijks leven. Bij de gewelfkelder van het Proostenhuis (bouwjaar 1425) is een diepe, gemetselde beerput aangetroffen. In een tijd waarin riolering niet bestond, fungeerde zo’n put als de ultieme tijdcapsule.

Tussen het keukenafval en de etensresten vonden archeologen:

• Keukengerei: complete kookpotten en een bierkan van steengoed.
• Wapens: een zeldzaam 'langmes' met houten greep, een geducht eenhandig steekwapen.
• Dieetresten: visgraten, botjes van wild en gevogelte en zaden van vruchten die ons precies gaan vertellen wat de Hoornse elite in de vijftiende eeuw op het menu had staan.

Archeologie en archief vullen elkaar aan

Het project is een schoolvoorbeeld van hoe verschillende disciplines samenkomen. Waar de geschreven bronnen stoppen (rond 1300), neemt de archeologie het over. Volgens de onderzoekers ligt de oorsprong van Hoorn letterlijk onder het Westfries Museum. De verzamelde data moeten uiteindelijk leiden tot gedetailleerde 3D-reconstructies, zodat bezoekers straks virtueel door het middeleeuwse Hoorn kunnen wandelen.

"Het is een puzzel van jaren," aldus de betrokken archeologen. "Alleen al het uitzeven van de beerput en het plakken van het aardewerk zal maanden in beslag nemen."