Tijdens archeologisch onderzoek in de grot Cova Dones, nabij het Spaanse Millares (Valencia), hebben onderzoekers minstens 120 Latijnse inscripties uit de eerste en tweede eeuw na Christus ontdekt. De vondst toont aan dat de grot een georganiseerd Romeins heiligdom was, waar voornamelijk vrouwen een tot nu toe onbekende godin vereerden.

Archeologen van de universiteiten van Alicante en Zaragoza werkten in mei en juni 2026 in Cova Dones. Waar eerder slechts vijftien inscripties bekend waren, staat de teller na het recente onderzoek op 120. Daarmee is de grot, voor zover nu bekend, de grot met het meeste aantal Latijnse inscripties in het gehele Romeinse Rijk.

Een godin genaamd 'Domina'

De Latijnse teksten bevinden zich op de wanden en het plafond van een zaal op meer dan 200 meter diepte, die de onderzoekers het 'Romeins Heiligdom' noemen. Uit de epigrafische analyse blijkt dat de bezoekers er een specifieke godin vereerden die zij Domina ("de Meesteres" of "de Vrouwe") noemden.

In drie inscripties staat de toevoeging MALACI, een benaming die niet eerder in de Romeinse wereld is aangetroffen. De onderzoekers vermoeden dat deze specifieke roepnaam te maken heeft met de aanwezigheid van bron- of regenwater in de grot. Het feit dat de teksten geconcentreerd zijn in één specifieke ruimte, ver van de ingang, bevestigt dat het ging om een georganiseerde verering en niet om incidentele bezoeken.

Een inscriptie van 'Domina' 

University of Alicante

De rol van vrouwen in het ritueel

Onder de inscripties zijn meerdere vrouwelijke namen aangetroffen. Dat vrouwen een actieve en leidende rol speelden in het heiligdom, wordt ondersteund door de archeologische vondsten op de bodem van de grot. In de natuurlijke waterbekkens (gours) op de vloer vonden de archeologen tal van spinklossen (fusaioles). Deze werktuigen voor de textielverwerking werden in de oudheid steevast geassocieerd met het vrouwelijke domein en dienden waarschijnlijk als geschenken aan de godin
Naast de spinklossen trof het team tijdens de afgelopen opgraving twee bronzen ringen, een armband, drinkbekers, aardewerkscherven en dierlijke resten aan. In 2024 werd in dezelfde ruimte al een Romeinse munt uit de tijd van keizer Claudius gevonden.

Een plek van duizenden jaren verering

Cova Dones blijkt een van de rijkste archeologische grotten van het Iberisch Schiereiland te zijn. In 2023 ontdekten onderzoekers al meer dan honderd rotstekeningen uit het Paleolithicum van ruim 24.000 jaar oud. Een jaar later stuitten zij op de eerste sporen van het Romeinse heiligdom, en in 2025 werden er bewerkte stalagmieten uit de prehistorie geïdentificeerd.

De continue menselijke aanwezigheid over een periode van duizenden jaren is waarschijnlijk te danken aan het permanente water in de grot en de opvallende ligging in het landschap. Om de kwetsbare inscripties en prehistorische kunst te beschermen, werkt de gemeente Millares momenteel aan de beveiliging van de ingang en een digitaal 3D-model, waarmee de grot binnenkort virtueel te bezoeken is.