Een van de graven uit de tweede helft van de vijfde eeuw.
© Yasmine Mechadi, Inrap
Krijgers met goud: Romeins stadsdeel in de Elzas blijkt begraafplaats van Germaanse leiders
Bij een opgraving in Horbourg-Wihr, vlak bij Colmar in de Elzas, hebben archeologen van het Franse Inrap een bijzonder grafveld uit de vijfde eeuw ontdekt. Het ligt midden in een Gallo-Romeinse vicus, een nederzetting vlak bij de Romeinse Rijngrens, de limes. Daarmee komt een periode in beeld die in de Elzas nog slecht bekend is: de overgang van het einde van het Romeinse Rijk naar de Merovingische tijd.
Tekst: Rens van Maasakker
De opgraving vond plaats voorafgaand aan woningbouw, in opdracht van de Franse staat (Drac Grand Est), aan de rechteroever van de Ill.
Een Romeins stadsdeel
Het terrein werd bewoond van de eerste tot en met de derde eeuw. De Romeinse lagen vormen samen een afzetting van ruim anderhalve meter dik. De eerste sporen, kuilen en greppels in een met water verzadigde bodem, dateren van rond het midden van de eerste eeuw. In de tweede en derde eeuw werd het gebied dichter bebouwd: woningen van vergankelijk materiaal op stenen funderingen stonden langs wegen die in de loop van de tijd van ligging veranderden.
Ook zijn meerdere gebouwde haardplaatsen, putten, grote uitgravingen en structuren met onbekende functie gevonden. Het lopende onderzoek moet uitwijzen of er sprake was van ambachtelijke activiteit. In de vierde eeuw werd het gebied bedekt met donkere leem en nog slechts sporadisch gebruikt, tot er in de tweede helft van de vijfde eeuw graven werden aangelegd.
Zestien graven, twee paarden
Het grafveld ligt vooral in het zuidwesten van het opgegraven terrein. Het telt elf graven van volwassenen of oudere tieners, drie van kinderen en jongeren en twee van paarden. De grenzen van de begraafplaats lijken grotendeels bereikt, maar aan de westkant wijzen verplaatste menselijke botfragmenten op een mogelijke uitbreiding.
Een van de twee paarden die midden in het grafveld van Horbourg-Wihr zijn begraven, samen met hun tuig.
© Heidi Cicutta, Inrap
Graven van leiders
De grafgiften verschillen sterk in rijkdom. Twee mannengraven springen eruit: daarin lagen een zwaard (deels bewaard in een houten schede), een scramasax (kort, eenzijdig zwaard), een schild en een angon (werpspeer). Zulke combinaties horen bij graven van Germaanse leiders of van federaten, buitenlandse krijgers die in de vijfde eeuw in het Romeinse leger dienden. Versieringen van kleding en wapens van goud en zilver, ingelegd met granaat, bevestigen hun bevoorrechte positie.
Twee andere graven bevatten sieraden die op vrouwen wijzen: paren verguld zilveren boogfibulae, zilveren vogelfibulae, glazen kralenkettingen, riemgespen en een benen kam. De paarden zijn midden in het grafveld begraven, samen met hun tuig.
Een fragment van een sieraad of beslag van edelmetaal met een blauwe inleg, kort na de vondst
© Laure Sornin-Petit, Inrap
Een krijgersbevolking?
Al tijdens het veldwerk vielen meerdere afwijkingen aan de botten op, wat wijst op een matige gezondheid en nog zeer eenvoudige geneeskunde. Bij minstens twee mensen lijkt een gebroken been niet te zijn gezet; bij een van hen leidde dat tot een verstijfd kniegewricht en een onbruikbaar been.
Daarnaast vertonen twee personen botveranderingen die waarschijnlijk komen van verwondingen door scherpe wapens, uitzonderlijk bij zo’n kleine groep graven. Doordat er geen botherstel te zien is, zijn ze vermoedelijk snel na het geweld overleden. Het antropologisch onderzoek moet dit nog bevestigen, maar het wijst er nu al op dat de wapens in de graven niet alleen eerbetoon waren.
Zeldzame vondst
Volgens Inrap ligt het grootste belang in het grafveld zelf, dat samenhangt met de Volksverhuizingen. Er zijn in de regio maar weinig plaatsen bekend die Germaanse vestiging in deze periode documenteren. De nieuwe gegevens zullen naar verwachting het debat over bevolkingsdynamiek en omwentelingen in de tweede helft van de vijfde eeuw nieuw leven inblazen.
Bron: Inrap, persbericht van 6 november 2026. Wetenschappelijk verantwoordelijke: Laure Sornin-Petit (Inrap). Wetenschappelijke controle: Service régional de l’archéologie (Drac Grand Est).
