Wat begon als een routineonderzoek bij een bouwproject in de oude binnenstad van Regensburg, is uitgelopen op een archeologische sensatie. Onderzoekers hebben de resten geïdentificeerd van een tempel gewijd aan de mysterieuze god Mithras. Het gaat om een zogeheten mithraeum: het eerste dat in de binnenstad van Regensburg is gevonden én het oudste exemplaar in heel Beieren.

Wat is een mithraeum?

Een mithraeum is een specifiek type tempel dat speciaal werd gebouwd voor de verering van de god Mithras. In tegenstelling tot klassieke Romeinse tempels, die vaak groot en licht waren met zuilengalerijen, was een mithraeum juist klein, smal en donker. Het gebouw was bedoeld om een grot na te bootsen – de plek waar Mithras volgens de mythologie een heilige stier offerde. Vaak lag de vloer iets verdiept en waren er langs de zijmuren stenen banken waarop de ingewijden lagen tijdens hun rituele maaltijden.

Puzzelen met indirecte bewijzen

De opgravingen aan de Stahlzwingerweg vonden al in 2023 plaats, maar de ware aard van de vondst werd pas onlangs duidelijk. Omdat dit vroege mithraeum oorspronkelijk van hout was gebouwd, bleef er weinig van de structuur zelf bewaard. Bovendien werd er gewerkt in een krappe bouwput, waardoor de archeologen de puzzelstukjes in verschillende etappes moesten verzamelen.

Pas bij de wetenschappelijke analyse van alle losse vondsten vielen de stukjes op hun plek. Hoewel de inscriptie op een gevonden wijsteen onleesbaar was geworden, gaven andere objecten de doorslag. Zo vonden de archeologen fragmenten van votiefplaten en beslag van een schrijn, die typisch zijn voor dergelijke tempels.

Rituele maaltijden en slangenpotten

Specifieke aanwijzingen voor de Mithras-cultus kwamen uit het aardewerk. Er werden scherfresten gevonden van een pot gedecoreerd met slangen, evenals wierookkelken en grote aantallen drinkkannen. Dergelijke vondsten passen bij de rituele maaltijden die een centraal onderdeel vormden van deze mysterie-godsdienst. Mithras was een van oorsprong Perzische godheid die in het Romeinse Rijk enorm populair werd, vooral onder militairen. De rituelen waren strikt geheim en alleen toegankelijk voor mannen die waren ingewijd.

Een vroege datering

Wat dit mithraeum extra bijzonder maakt, is de ouderdom. Op basis van muntvondsten is het complex gedateerd tussen 80 en 171 n.Chr. Dat betekent dat de tempel al werd gebruikt in de tijd van de vroege nederzetting langs de Donau, nog voordat het bekende grote legioenskamp van Regensburg werd gesticht. De meeste vergelijkbare heiligdommen in de regio stammen pas uit de late tweede of derde eeuw n.Chr.

De ontdekking biedt hiermee een zeldzame inkijk in de vroege religieuze praktijken langs de Romeinse grens. De komende tijd wordt het onderzoek voortgezet om de precieze gang van zaken in dit mithraeum nog beter te begrijpen. De vondsten krijgen uiteindelijk een prominente plek in de nieuwe opstelling van de Musea van de Stad Regensburg.