Een pagina van het manuscript Llyfr Gwyn Rhydderch
National Library of Wales/Wikimedia
Een Romeins fort waar alleen een sage over sprak: Welsh verhaal blijkt te kloppen
De recente vondst van een Romeins houtfort in de Preseli Hills in Pembrokeshire (Zuidwest-Wales) werpt een nieuw licht op een middeleeuws Welsh verhaal. Het fort ligt op de heuvel Y Frenni Fawr, een plek die al eeuwen voorkomt in de legende van keizer Macsen Wledig. Tot nu toe werd de beschrijving van een kamp op die locatie vooral gezien als verbeelding van de middeleeuwse verteller.
Tekst: Rens van Maasakker
Naast het fort zijn munten gevonden die dateren uit de tijd van de historische Magnus Maximus, de Romeinse generaal die in de late vierde eeuw tot keizer werd uitgeroepen. Volgens Aled Ll Jones, die erover schrijft in The Conversation, wijst dat op een opmerkelijke verbinding tussen archeologie en overlevering.
Keizer verliefd op een droom
Het verhaal Breuddwyd Macsen Wledig (De droom van Macsen Wledig) is een van de elf middeleeuwse Welshe verhalen die samen de Mabinogion vormen. Daarin wordt een Romeinse keizer, genaamd Macsen, verliefd op een vrouw die hij in een droom ziet. Zijn boodschappers zoeken haar in heel Europa en vinden haar uiteindelijk in het huidige Caernarfon in Noordwest-Wales.
De vrouw heet Elen Luyddog (Elen van de Legers). Ze trouwt met Macsen en vraagt hem drie steden te stichten: Caerleon, Carmarthen en Caernarfon. Ook laat ze wegen aanleggen om die steden te verbinden. De naam Sarn Elen (Elens Weg) wordt nog altijd gebruikt voor het Romeinse wegennet dat Noord- en Zuid-Wales verbindt.
Macsen is een literaire samenstelling van meerdere historische figuren, maar het meeste is hij gebaseerd op Magnus Maximus. Elen is gebaseerd op twee heiligen uit de vierde eeuw: Helen van Caernarfon en Helena van Constantinopel, de moeder van Constantijn de Grote.
Macsens stoel op de heuveltop
In het verhaal reist Macsen van Carmarthen naar de top van de Y Frenni Fawr om te jagen. Daar slaat hij een kamp op, bekend als Cadair Facsen, ‘Macsens stoel’. Juist die passage lijkt nu steun te krijgen door het archeologische onderzoek.
Dat betekent volgens Jones niet dat elk detail uit het verhaal historisch juist is. Wel wijst het erop dat de verhalenvertellers en de schrijvers die hun werk vastlegden mogelijk kennis hadden van echte plekken in het landschap, die later in de vergetelheid raakten. Ook andere details in middeleeuwse Welshe verhalen zouden daarom waardevolle historische informatie kunnen bewaren.
Oude verhalen, lange overlevering
De Mabinogion is overgeleverd in twee middeleeuwse handschriften: het Witte Boek van Rhydderch (Llyfr Gwyn Rhydderch, midden veertiende eeuw) en het Rode Boek van Hergest (Llyfr Coch Hergest, eind veertiende eeuw). De verhalen zelf zijn ouder. Ze werden al doorverteld en overgeschreven vóór de verovering van Wales door koning Edward I in 1282, mogelijk zelfs sinds de elfde eeuw.
De figuur van Macsen speelt ook nu nog een rol in de Welshe identiteit. In het populaire lied Yma o Hyd (Nog steeds hier) uit 1983 verwijst zanger en oud-politicus Dafydd Iwan naar het vertrek van Maximus uit Brittannië. Het lied sluit aan bij een lange traditie volgens welke de Welshe identiteit ontstond toen Rome Brittannië verliet, vlak voor de komst van de Angelen en Saksen.
Door verhalen te lezen in combinatie met archeologie, taalkunde en het landschap zelf, aldus Jones, kunnen we meer te weten komen over de mensen die ooit in Wales leefden en over hoe zij hun plaats in de wereld zagen.
Bron: Aled Ll Jones, The Conversation (via Phys.org)
