De opgravingen in 1920
By Joint Expedition of the British Museum and of the Museum of the University of Pennsylvania to Mesopotamia Hall, H. R. (Harry Reginald), 1873-1930, ed Woolley, Leonard, Sir, 1880-1960 Legrain, Leon, 1878- ed - This image has been extracted from another file, No restrictions
Het raadsel van de koninklijke begraafplaats en de Great Death Pit in Ur
Het is 1927 wanneer de Britse archeoloog Leonard Woolley in het zuiden van het huidige Irak op een ondergrondse kamer stuit. In de bodem van de antieke Sumerische stad Ur glinsteren honderden gouden bladeren, lapis lazuli en zilveren instrumenten. Tussen al die rijkdom liggen ook tientallen skeletten, strak en ordelijk naast elkaar gepositioneerd. Wat Woolley aantrof in de Great Death Pit, bleek een van de meest complexe en macabere koninklijke begrafenisrituelen uit de menselijke geschiedenis.
Tekst: Rens van Maasakker
De opgravingen in de koninklijke begraafplaats van de stad Ur uit circa 2600 v.Chr. zorgden in de jaren twintig voor een wereldwijde sensatie. In schaal en pracht deden de vondsten nauwelijks onder voor het graf van Toetanchamon, dat slechts enkele jaren eerder in Egypte was gevonden. Waar de Egyptenaren hun farao’s echter begraafden met houten beelden en schatkamers vol spullen, namen de Sumerische heersers in Ur iets heel anders mee naar het hiernamaals: hun eigen hofhouding.
74 lichamen op een rij
De grootste en meest fascinerende graf op het terrein kreeg van de onderzoekers de naam PG 1237, beter bekend als de Great Death Pit. In de stenen grafkamer werd geen lichaam van een koning of koningin teruggevonden; de kamer was al in de oudheid leeggeroofd. Maar het aangrenzende graf lag nog boordevol met de resten van 74 mensen: 6 gewapende mannen bij de ingang en 68 vrouwen in de kuil zelf.
In deze opstelling werden de lichamen in het graf gevonden
By Internet Archive Book Images - , No restrictions
De rangschikking van de lichamen was opvallend precies. De vrouwen droegen hoofdtooien van gouden bladeren, kralen van lapis lazuli en zilveren sieraden. Een aantal van hen lag opgesteld rond de resten van houten lyra’s en harpen, versierd met gouden stierenkoppen. Een muzikante lag met haar handbeentjes nog altijd op de snaren van haar instrument.
Geen van de skeletten vertoonde sporen van strijd of paniek. De doden lagen in rustige houdingen, alsof ze midden in een ceremonie simpelweg waren ingeslapen.
Een zilveren lier die in het graf werd aangetroffen
Osama Shukir Muhammed Amin FRCP(Glasg), CC BY-SA 4.0
De mythe van de gifbeker
Voor Leonard Woolley was de verklaring helder. Hij schetste een romantisch, bijna poëtisch beeld van Sumerische loyaliteit dat decennialang de geschiedenisboeken zou domineren. Volgens Woolley waren deze mannen en vrouwen vrijwillig hun dood tegemoet getreden om hun koninklijke meester in het hiernamaals te blijven dienen.
Zij zouden in een strak geregisseerde processie de kuil zijn afgedaald, vergezeld door muziek en gezang. Eenmaal op hun plek dronken ze uit kleine klei- of bronsbekers een verdovend middel of een dodelijk gif. Vervolgens legden ze zich neer, schikten ze hun kleding en wachtten ze tot de dood intrad, waarna de kuil van bovenaf met aarde werd dichtgegooid.
Het was een theorie die perfect paste bij het tijdsbeeld van de jaren twintig: een eervolle, vrijwillige zelfopoffering voor de goddelijke elite.
Reconstructie van het begrafenisritueel
By A. Forestier (Paris 1854 – 18 November 1930 London), in 1928 -, Public Domain
CT-scan laat zien wat er écht gebeurde
Decennialang bleef Woolley’s theorie onbetwist. Pas begin deze eeuw besloten onderzoekers van het Penn Museum in Philadelphia en het British Museum in Londen om de bewaarde schedels uit de Great Death Pit aan een nieuw onderzoek te onderwerpen. De beenderen gingen onder de CT-scanner, met een verrassend en rigoureus resultaat.
Van vrijwillige vergiftiging bleek geen sprake.
De röntgenbeelden lieten bij meerdere schedels duidelijke breuken en verbrijzelingen zien aan de achterzijde. De verwondingen waren veroorzaakt door een zwaar, stomp of puntig voorwerp, zoals een bronzen strijdbijl of een piekpunt. De hofhouding werd simpelweg van achteren neergeslagen.
Bovendien ontdekten de wetenschappers sporen van een snelle conservering. Sommige lichamen vertoonden kenmerken van verhitting en chemische behandeling met kwik, wat erop wijst dat de overledenen zijn geprepareerd. De complexe begrafenisrituelen in Ur duurden waarschijnlijk weken, en deze behandeling zorgde ervoor dat de lichamen niet ontbonden gedurende de lange ceremonies boven de grond.
Een theatraal machtsvertoon
De nieuwe feiten veranderden het romantische sprookje van Woolley in een kille, strak georganiseerde machtsdemonstratie. De Great Death Pit was geen louter religieus offerfeest, maar een publiek theaterstuk van de heersende klasse.
In het Sumer van het derde millennium voor Christus vochten stadstaten als Ur, Uruk en Lagash om de macht. De koningen en koninginnen claimden een goddelijke status. Door bij hun overlijden tientallen verzorgde, rijkgeklede en geprepareerde volgelingen mee het graf in te nemen, liet de elite zien dat hun gezag zelfs voorbij de dood reikte.
De Great Death Pit blijft daardoor een van de meest indrukwekkende archeologische vindplaatsen uit de vroege beschaving. De schatten die Woolley uit de grond haalde, hangen vandaag de dag in musea over de hele wereld, maar de verhalen achter de gouden hoofdtooien zijn een stuk grimmiger dan men een eeuw geleden vermoedde.
Een gevonden beeld van een ram, genaamd 'Ram in een struikgewas'
By Jack1956, CC BY-SA 3.0
Bronnen
- The Morgan Library & Museum - Treasures from the Royal Tombs of Ur
- Woolley, Leonard C. (1954). Excavations at Ur. London: Ernest Benn Limited
- Wikipedia - The Royal Cemetery at Ur
- Ancient Origins - The Great Death Pit of Ur: Mass Human Sacrifice in Ancient Mesopotamia
