Het mysterie van het tempelcomplex Göbekli Tepe

Het tempelcomplex van Göbekli Tepe in het zuiden van het huidige Turkije is niet zo bekend bij het grote publiek. Toch wordt het door archeologen als de vondst van het millennium gezien. Het zou het oudste tempelcomplex ter wereld zijn. Toch zijn er nog veel vragen onbeantwoord. Het complex zou 11.500 jaar oud zijn en behoren tot het begin van het tijdperk Neolithicum.

Ontdekking Göbekli Tepe

De eerste opgravingen bij Göbekli Tepe werden gedaan in 1962. Voor die tijd hadden boeren al ontdekt dat er veel stenen onder hun landbouwgrond zaten. Veel van deze stenen hebben ze verwijderd of kapot gemaakt. Uit onwetendheid is dus veel van de archeologische site verloren gegaan. Archeologen kwamen er na onderzoek achter dat de steile heuvel geen natuurlijke oorsprong had en ontdekte een tempelcomplex onder de landbouw grond.

Drie verschillende grondlagen

Uit de opgravingen blijkt dat het tempelcomplex duizenden jaren is gebruikt door meerdere bewoners. Archeologen hebben tot nu toe drie lagen ontdekt uit verschillende perioden. In de oudste nederzettingslaag, 11.000-9000 v.Chr., bevinden zich grote T-vormige pilaren, die samen met enkele muren een cirkel vormen. Binnen deze cirkel staan nog twee grotere pilaren. Tot nu toe zijn vier van zulke bouwwerken ontdekt. In de tweede laag vonden archeologen meerdere rechthoekige ruimten met vloeren van gemalen kalk. Deze worden op ongeveer 8000 v.Chr. gedateerd. De jongste laag bestaat vooral uit sedimenten. Na 8000 v.Chr. verloor het complex zijn betekenis en is het bewust met aarde bedolven. Dat is de aarde waarop de boeren hun gewassen verbouwden.

T-vormige pilaren

Voornamelijk de pilaren zijn versierd met dieren en mythische wezens. Zo zijn in de reliëfs leeuwen, stieren, zwijnen, slangen en vogels te herkennen. Ook zijn enkele abstracte pictogrammen gevonden die lijken op een soort schrift. Dit zouden heilige symbolen zijn. Ook zouden sommige pilaren versierd zijn met stenen armen, die wellicht een mens of wezen uitbeelden. Tot nu toe is pas 1,5 % van het hele gebied opgegraven.

Archeologische interpretaties

Het tempelcomplex van Göbekli Tepe roept nog veel vragen op. Zo is de bedoeling van de tempel nog niet duidelijk en is het ook onbekend waarom binnen de heiligdommen steeds nieuwe muren zijn opgetrokken. Binnen archeologische kringen circuleren dan ook meerdere interpretaties. De Duitse archeoloog Klaus Schmidt stelt bijvoorbeeld dat de tempel vóór de neolithische revolutie is gebouwd. De neolithische revolutie is de omschakeling van de samenleving van jagers-verzamelaars naar landbouw en veeteelt. Volgens hem was dit complex de oorzaak voor het begin van het Neolithicum voor dit gebied. Andere interpretaties stellen dat het Neolithicum in het Midden-Oosten en Anatolië al eerder begonnen was dan in de rest van de wereld. De tempel zou dan door de eerste neolithische boeren zijn gebouwd. Ook hebben archeologen dit jaar een pilaar met inscripties gevonden die volgens hen de datum van een komeetinslag aangeeft. Dit hebben ze berekend aan de hand van dieren figuren op de inscriptie, die de dierenriem van sterren moet voorstellen.


Bronnen:

Smithsonianmag.com: Gobekli Tepe
Gobeklitepe.info: Gobekli Tepe 


Afbeeldingen:

Wikipedia.org: Gobekli Tepe
Commons.wikimedia.org: CC BY-SA 4.0


Meer lezen

Tijdvakken

Landen