Tijdens opgravingen op de binnenplaats van het iconische ziekenhuis Hôtel-Dieu op het Île de la Cité in Parijs hebben archeologen een bijzondere vondst gedaan: de restanten van een houten en stenen verdedigingsmuur. Alles wijst erop dat het gaat om de omwalling van het Gallische Lutetia, de versterkte nederzetting waar Julius Caesar al over schreef, maar waar tot op heden nog nooit fysiek bewijs van was gevonden.

De opgraving, uitgevoerd door de archeologische dienst van Parijs (DHAAP) en het nationale onderzoeksinstituut Inrap, vindt plaats in het kader van een grootschalige herontwikkeling van het ziekenhuiscomplex. Hoewel de onderzoekers vooraf hoopten op sporen van antieke bewoning of middeleeuwse structuren, stootten ze op een verdedigingswerk van 20 meter lang dat de geschiedenisboeken van de Franse hoofdstad wel eens compleet zou kunnen herschrijven.

Sporen van een hevige strijd

Het blootgelegde muurwerk vertoont een kenmerkende constructie van zware stenen blokken gekoppeld aan een vakwerk van houten balken, een techniek die typerend is voor de Keltische en Gallische vestingbouw (murus gallicus). Aan de achterzijde wordt de muur versterkt door een kunstmatig opgehoogde muur van twee meter dik, opgebouwd uit zand en grind.

Wat de vondst extra spectaculair maakt, zijn de duidelijke sporen van een verwoestende brand:

• De stenen buitenlaag is op meerdere plekken verkoeld.
• Er zijn verkoolde zaden en de restanten van een afgebrand houten gebouw vlak voor de muur aangetroffen.
• C14-dateringen van het aanwezige hout plaatsen de structuur tussen 200 en 10 v.Chr..
• Direct aan de voet van de muur vonden de archeologen een Gallische speerpunt en aardewerk uit de tijd van Caesar.

Waarom deze vondst zo belangrijk is

Tot nu toe kenden we het Gallische Lutetia uitsluitend uit de literaire bronnen van Julius Caesar. In zijn De Bello Gallico beschrijft hij hoe hij in 53 v.Chr. een vergadering van Gallische stammen bijeenriep in Lutetia. Een jaar later, tijdens de beroemde Slag bij Lutetia (52 v.Chr.), staken de lokale Parisii onder leiding van Camulogenus hun eigen versterkte stad in brand om te voorkomen dat deze in handen zou vallen van de Romeinse legioenen.

Ondanks decennia van archeologisch onderzoek op het Île de la Cité ontbrak tot dusver elk hard wetenschappelijk bewijs dat de Gallische nederzetting zich daadwerkelijk op dit eiland in de Seine bevond. De afwezigheid van sporen leidde onder historici tot verhit debat; sommigen veronderstelden zelfs dat het Gallische Lutetia kilometers verderop lag, bij het huidige Nanterre.

Met de combinatie van de Gallische bouwstijl, de datering, de speerpunt én de prominente brandsporen lijkt het raadsel nu definitief opgelost: het Romeinse en latere middeleeuwse Parijs is wel degelijk direct bovenop de oorspronkelijke Gallische vesting gebouwd.

Conservering en de toekomst van de muur

Omdat de door vuur aangetaste stenen en houtresten extreem kwetsbaar zijn en zich op grote diepte in de bouwzone van het ziekenhuis bevinden, is behoud in situ (op de plek zelf) technisch niet haalbaar.

De Franse cultuur- en erfgoeddiensten (DRAC Île-de-France) zetten daarom in op een zorgvuldig documentatie- en conserveringstraject:

1. Digitalisering: De gehele structuur wordt via 3D-fotogrammetrie tot op de millimeter nauwkeurig in kaart gebracht voor een virtuele reconstructie.
2. Reconstructie: Er wordt een fysiek afgietsel (moulage) gemaakt van de wand. Een deel van de originele, geselecteerde stenen zal worden gebruikt om de muur te reconstrueren.
3. Museale presentatie: Het is de bedoeling dat het gereconstrueerde muurdeel in de toekomst permanent tentoongesteld wordt in een Parijse museumcontext.

Hoewel wetenschappers uit voorzorg nog de laatste analyses afwachten, spreken de Franse autoriteiten nu al van een van de belangrijkste archeologische ontdekkingen voor de ontstaansgeschiedenis van Parijs van de afgelopen decennia.