Lange tijd bleef de archeologie van Albanië relatief onderbelicht, maar het land kent een ingewikkelde geschiedenis waarin Illyrische, Griekse en Romeinse invloeden samenkomen. Belangrijke locaties zoals Apollonia, Byllis en Butrint laten zien hoe strategische handelsroutes en politieke verschuivingen de Balkan gedurende duizenden jaren hebben gevormd.

Apollonia: een centrum van kennis en handel

De stad Apollonia, gelegen nabij het huidige Fier, werd in de zesde eeuw v.Chr. gesticht door kolonisten uit Korfoe en Korinthe. Deze handelaren vestigden zich in het gebied van de Illyriërs aan de monding van de rivier de Vjosë. Opgravingen tonen aan dat Griekse en Illyrische gemeenschappen hier ongeveer een eeuw lang gescheiden leefden voordat de culturen zich mengden. De stad groeide uit tot een welvarend bolwerk door landbouw en de handel in slaven.

De politieke betekenis van Apollonia nam toe onder Romeins gezag. Julius Caesar beschouwde de stad als een cruciaal steunpunt en zijn erfgenaam, de latere keizer Augustus, verbleef er zes maanden om te studeren. In die periode gold Apollonia als een intellectueel brandpunt. Het verval van de stad werd uiteindelijk ingezet door natuurkrachten; een reeks aardbevingen verlegde de loop van de rivier, waardoor de haven onbruikbaar werd en de bewoners wegtrokken. Naar schatting is pas 10% van het uitgestrekte terrein opgegraven. Een van de opvallendste resten is het Bouleuterion, het voormalige vergadergebouw van het stadsbestuur, dat herkenbaar is aan de zes Korinthische zuilen.

De strategische hoogvlakte van Byllis

Op een hoogte van 500 meter boven de vallei van de Vjosë liggen de resten van Byllis. Deze nederzetting ontstond als een Griekse kolonie in het gebied van de Illyrische Byllionen. De locatie had een grote militaire waarde, wat bleek tijdens de strijd tussen de Macedoniërs en de Romeinen in 229 v.Chr. Na de Romeinse overwinning werd de stad versterkt met dikke muren en wachttorens van twaalf meter hoog.

Naast defensieve bouwwerken beschikte Byllis over stedelijke voorzieningen zoals een theater, waterbassins en badhuizen. In de latere Byzantijnse periode verrezen hier een kathedraal en een basiliek met mozaïekvloeren, waarvan de fundamenten nog zichtbaar zijn. De bewoningsgeschiedenis eindigde in de zesde eeuw, toen invallen van de Slaven de laatste inwoners verdreven. Door de afgelegen ligging is de oorspronkelijke opzet van de stad goed bewaard gebleven.

Butrint: continuïteit in een veranderend landschap

In het uiterste zuiden van Albanië ligt Butrint, een plek die al sinds de bronstijd bewoond wordt. De stad bloeide op onder zowel Grieks als Romeins bewind. Julius Caesar stichtte er een kolonie en onder Augustus werd de infrastructuur aanzienlijk uitgebreid. Het Romeinse theater is een van de best bewaarde structuren op de site en vormde het centrum van een complex met een forum en een heiligdom voor Asklepios, de god van de geneeskunde.

Een opmerkelijk detail in de stadsmuur is de Leeuwenpoort, waar een reliëf van een leeuw die een stier aanvalt in de steen is uitgehouwen. Hoewel de leeuw dominant wordt afgebeeld, was de stier het officiële symbool van de stad op lokale munten. In de vijfde eeuw werd er een grote basiliek gebouwd, evenals een doopkapel met een omvangrijke mozaïekvloer. Om deze kwetsbare kunstwerken te beschermen, liggen ze momenteel onder een laag zand.

De latere geschiedenis van Butrint werd bepaald door verdedigingswerken. De Venetianen kochten het schiereiland aan het einde van de veertiende eeuw en bouwden er torens en kastelen om de strategische vaarroutes te controleren. De mix van antieke monumenten en middeleeuwse vestingwerken maakt Butrint tot een van de meest gelaagde vindplaatsen in de regio.

Bron: Yvonne van Osch, Albanië, Reisgids 6e druk (2025)