Het klinkt als het script van een avonturenfilm: scholieren die via geheime gangen onder hun school op een eeuwenoud geheim stuiten. Het overkwam leerlingen van het Liceo Scientifico Cavour in Rome. Wat jarenlang door docenten werd afgedaan als een hardnekkige schoollegende, bleek onlangs werkelijkheid. Onder de vloer van de gymzaal vonden archeologen na de tip van de school een luxe Romeinse domus uit de tweede eeuw na Christus. 

De school ligt op een steenworp afstand van het Colosseum, in een gebied dat in de hoogtijdagen van het Romeinse Rijk een welvarende wijk was. Grote historische figuren zoals Cicero, Pompeius en de latere keizer Augustus woonden in deze buurt, die de overgang vormt tussen de heuvel Esquilijn en de mondaine wijk Carinae. Hoewel de historische waarde van de wijk enorm is, is er door moderne overbouwing archeologisch gezien nog maar verrassend weinig van bekend.

Van protestactie naar archeologische doorbraak

Het lyceum is gehuisvest in een voormalig 19de-eeuws missiegebouw. Decennialang gingen er al geruchten rond over verborgen ruimtes onder de school, maar deze geruchten werden door docenten weggewuifd. Tot 2021. Tijdens een protestactie van de leerlingen werd het schoolgebouw bezet en eindelijk echt eens goed verkend. Een aantal avontuurlijke scholieren besloot de ondergrondse tunnels en kruipruimtes eens goed in kaart te brengen en stuitte toen op overduidelijk antieke structuren. 

Claudia Marino, docent geschiedenis en Latijn op de school, nam de ontdekking van haar leerlingen direct serieus en schakelde de Soprintendenza Speciale di Roma (de Romeinse archeologische dienst) in. Pas in januari 2026 startten de officiële opgravingen, waarna de bijzondere resultaten onlangs door Marino en archeoloog Filippo Coarelli (Universiteit van Perugia) aan het publiek werden gepresenteerd.

Prachtige fresco's en stucwerk 

De archeologen troffen onder de school een complex aan dat dateert uit de midden-imperiale periode (circa de helft van de tweede eeuw n.Chr.). Wat de vondst volgens het Italiaanse onderzoeksbureau Cantieri Narranti zo uitzonderlijk maakt, is de staat van conservatie. Omdat de ruimtes door de eeuwen heen bijna tot aan het plafond zijn volgelopen met grond, zijn de wanddecoraties in zeer goede staat bewaard gebleven.

Tijdens de opgravingen legden de onderzoekers kleurrijke fresco's met menselijke figuren en bloemmotieven bloot. Ook de plafonds en gewelven zijn rijkelijk versierd met gedetailleerd stucwerk van kalk en gips. In een van de grotere kamers werd bovendien een mozaïekvloer gevonden met grote, onregelmatig gevormde tegels. Deze vloerstijl was erg kostbaar in die tijd en typerend voor de Romeinse elite. De archeologen vonden overigens ook modernere sporen, namelijk graffiti uit de 20e eeuw. Dit bewijst dat lokale jeugd en avonturiers al decennialang stiekem de weg naar de ruimtes wisten te vinden.

Gens Umbrius

De villa behoorde destijds vermoedelijk toe aan een lid van de familie Umbrius. De naam van deze gens (familie) werd al in 1895 ontdekt op een loden waterpijp (fistula) toen er vlakbij de school gegraven werd voor de aanleg van de Via degli Annibaldi, maar met die ontdekking werd destijds niet veel gedaan. Nu hebben archeologen dus de connectie gelegd met de 19de-eeuwse vondst en de vondst onder de school.

Subsidie voor restauratie én een hoofdrol voor de leerlingen

De archeologische dienst staat nu voor de enorme klus om de rest van de ruimtes voorzichtig leeg te halen en de kwetsbare schilderingen te behouden. Dankzij een Italiaans herstelplan is er budget vrijgemaakt voor uitgebreid onderzoek, structureel herstel en de installatie van moderne klimaatsystemen om de vochtigheid onder de school te reguleren.

Het project krijgt bovendien een uniek educatief staartje. Het is de bedoeling dat de Domus Liceo Cavour in de toekomst wordt opengesteld voor het publiek. Het lyceum en de archeologische dienst gaan hierin nauw samenwerken: de scholieren die de villa eigenhandig herontdekten, worden opgeleid om straks zelf de gidsbeurten te verzorgen.