Archeologen hebben aan de noordwestkust van Egypte een spectaculaire ontdekking gedaan. Bij opgravingen in de antieke havenstad Marina El Alamein zijn achttien graven blootgelegd. De vondsten, waaronder overledenen met gouden tongen, een gigantische granieten sarcofaag en een altaar in de vorm van een Egyptische 'schijndeur', laten de versmelting van zowel Egyptische als Grieks-Romeinse tradities in de regio zien.

Tekst: Rens van Maasakker

De opgravingen vonden plaats in Marina El Alamein, een archeologische site zo'n 100 kilometer ten westen van Alexandrië. Historici vermoeden dat dit de resten zijn van de antieke Grieks-Romeinse havenstad Leukaspis. De stad beleefde haar hoogtijdagen tussen de eerste en de derde eeuw na Christus en vormde een bruisend handelsknooppunt tussen Egypte en de rest van het Middellandse Zeegebied.

Sensationele vondsten achter zware steenplaten

De pas ontdekte begraafplaats weerspiegelt de sociale gelaagdheid van de antieke havenstad. De archeologische missie legde zeven bovengrondse kalksteengraven bloot, maar stuitte daarnaast op elf zogenaamde hypogea: diep in de rotsen uitgehakte grafkamers die tot wel acht meter onder de grond reiken.

Sommige van deze kamers waren verzegeld met loodzware steenplaten die sinds de oudheid door niemand meer waren aangeraakt. Achter deze barrière vonden de archeologen een schat aan grafgiften, waaronder vrijwel intact aardewerk, olielampen, glazen traanflesjes en altaren. Rondom de monumenten lagen bovendien eenvoudige zandgraven, wat laat zien dat arm en rijk hier vlak naast elkaar werden begraven.

Praten met Osiris: de gouden tong

Het meest tot de verbeelding sprekende bewijs van de antieke rituelen zijn 24 dunne goudblaadjes die in de monden van verschillende overledenen zijn aangetroffen. Deze 'gouden tongen' getuigen van een diep religieus geloof: men geloofde dat de doden de god Osiris in het hiernamaals moesten kunnen toespreken en overtuigen. Een van de goudstukken is bovendien zorgvuldig uitgesneden in de vorm van het Oog van Horus, het ultieme Egyptische symbool voor bescherming en genezing.

Culturen in de blender

Wat de vondst in El Alamein zo bijzonder maakt voor archeologen, is de manier waarop verschillende culturen hier samensmelten (cultuurverstrengeling). Nadat Alexander de Grote Egypte veroverde, raakten de Griekse en Egyptische tradities eeuwenlang hopeloos met elkaar verweven.

Dat is overal op de opgravingssite terug te zien:

• Het altaar met de schijndeur: de archeologen vonden een kalkstenen offeraltaar dat is uitgehouwen in de vorm van een 'schijndeur'. Dit is een oer-Egyptisch concept uit de faraonische tijd; men geloofde dat zo’n valse deur een portaal vormde waarlangs de ziel van de overledene kon reizen tussen de onderwereld en de wereld van de levenden.
• Goden zij aan zij: Vlakbij een kolossale granieten sarcofaag van 2,5 meter lang vonden de onderzoekers gipsen resten van het Egyptische kindgodje Harpocrates (of een sfinx). Maar een deurtje verder stuitte het team evengoed op een onvoltooid marmeren beeld van de Griekse godin van de liefde, Aphrodite.

Van opgraving naar archeologische trekpleister

Met deze achttien nieuwe vondsten staat de teller van het totale aantal ontdekte graven in de antieke stad inmiddels op 44. De Egyptische minister van Toerisme en Oudheden, Sharif Fathi, heeft al laten weten dat de ontdekking een enorme wetenschappelijke opsteker is.

Bovendien sluit het perfect aan bij de plannen om van de site een grote culturele trekpleister te maken. Er wordt momenteel hard gewerkt aan een modern bezoekerscentrum, wandelpaden, een openluchttheater en routes voor elektrische shuttles. In de eerste helft van 2027 moet het complex de deuren openen voor het grote publiek, zodat toeristen de zonvakantie aan de Noord-Egyptische kust direct kunnen combineren met een duik in deze 2000 jaar oude geschiedenis.