Experimentele Archeologie

Samenhang van technologie

blog - 28-10-2014

Een van de leukste dingen van steentijdarcheologie is dat er zo verschrikkelijk veel niet bekend is. We kunnen opgraven, onderzoeken, bestuderen en experimenteren zoveel we willen, maar het is bijzonder lastig een volledig beeld te krijgen van de technologie in die oudste perioden.

Dat is natuurlijk heel jammer, maar ook stimulerend, vooral als je een deel van een techniek wel boven water hebt zien te krijgen. Een techniek staat namelijk bijna nooit alleen: een boog is niks zonder een pijl, een krabber vertelt nog vrij weinig over de gebruikte leerlooimethode en de mooist bewaarde priem maakt niet duidelijker hoe de manden gevlochten en versierd werden.

Zo maakten ze een boog in de steentijd

blog - 22-09-2014

Zo´n zes jaar geleden had ik het geluk mee te mogen reizen met een select gezelschap dat op bezoek ging bij de San (Bosjesmannen) in Namibië. Ik wilde graag eens zien hoe echte jager-verzamelaars leven en zo mogelijk een aantal technieken van ze leren. Eén van de dingen die ik leerde was het maken van een boog. Ik had toen al een heel aantal houten bogen gemaakt, dus dit was niet geheel nieuw voor me. Maar wat wel nieuw was, was de nonchalance waarmee het werk gedaan werd. Een geschikte tak van de juiste boomsoort werd simpelweg afgesneden, in vorm gebracht en klaar is de boog.

Leven zonder steen in de steentijd

blog - 21-05-2014

In de vorige blog beschreef ik een niet-wetenschappelijk experiment gericht op het maken van boten van riet. Dit soort projectjes zijn voor de archeologie op zich niet echt relevant, maar er kunnen leuke dingen uitkomen. De waarde zit hem vooral in de ervaring die de deelnemers opdoen. In de literatuur worden zulke experimenten daarom ‘experiential’ genoemd in tegenstelling tot de meer wetenschappelijke ‘experimental’ projecten.

Prehistorische vaartuigen uit de steentijd

blog - 01-04-2014

Het leuke van de educatieve kant van steentijdarcheologie is dat er nog zo ontzettend veel niet bekend is over deze periode. Hoewel ik altijd probeer me zo goed mogelijk te conformeren aan bekende archeologische vondsten en algemeen geaccepteerde theorieën, is het ook af en toe leuk de fantasie de vrije loop te laten. Niet helemaal natuurlijk, anders is het educatieve er gauw af. Maar als je je fantasieën beperkt tot dingen die mogelijk zijn met de materialen en technieken van toen en je dan richt op parallellen uit de volkenkunde of archeologie van andere streken, dan kun je hele leuke dingen doen die mensen aan het denken zetten.

Archeologisch klemmen, binden en lijmen van stenen werktuigen

blog - 12-02-2014

In de vitrines van archeologische musea zien stenen werktuigen er altijd een beetje knullig uit, behalve dan de hele coole, grote of mooi bewerkte. Vind ik tenminste. Je gelooft niet dat je met die werktuigen iets zinnigs kan doen. En terecht, want zoals ze daar liggen zijn het ook helemaal geen werktuigen. Het zijn er maar stukjes van. Ze horen bevestigd te zitten in een handvat of een steel, net als onze stalen werktuigen van tegenwoordig. Lang geleden was ik eens gedwongen aardappels te schillen met een schilmesje zonder handvat. Dat was ook geen succes.

De bouw van een ‘bullboat’

blog - 18-11-2013

De afgelopen maanden waren vol met grote projecten. Eén ervan was een reis naar de Verenigde Staten. De hands-on kant van experimentele archeologie, de zogenaamde primitieve- of steentijdtechnologie, staat daar op een veel hoger plan dan bij ons. Misschien heeft het er iets mee te maken dat in de V.S. de prehistorie veel minder lang geleden is of dat ze meer op zoek zijn naar een verleden in hun nieuwe land, maar een verrassend groot aantal mensen houdt zich daar bezig met steenbewerking, leerlooien en meer van dat soort dingen.

Het neolithische huis van Haamstede-Brabers

blog - 26-03-2013

In de ‘Experimenteel!’-blogs van juli en september 2012 schreven we al over de reconstructie van het neolithische huis van Haamstede-Brabers. Inmiddels is een groot deel van de gegevens die we bij dit experiment verzameld hebben verwerkt en krijgen we een beeld van wat er allemaal nodig geweest is om het huis te bouwen. De getallen zijn indrukwekkend als je bedenkt dat de reconstructie maar 3.80 bij 9.10 meter is.

Het mysterie van de slagkring

blog - 17-01-2013

Soms geven kleine verschijnselen de aanzet voor een leuk experimentje. Tijdens een bijeenkomst van de vuursteenwerkgroep van de VAEE (Vereniging voor Archeologische Experimenten en Educatie) wees één van de leden erop dat op de krabbers van de Hamburgcultuur, een steentijdcultuur van rendierjagers, slagkringen voorkomen. Een slagkring krijg je als je met een hard materiaal op bijvoorbeeld glas of vuursteen slaat zonder dat er een scherf kan afbreken. Omdat de energie van de slag het materiaal wordt ingeslagen krijg je aan het oppervlak een wit kringetje.

Prehistorische lijm

blog - 21-11-2012

Tijdens opgravingen bij Köningsaue werd misschien wel het oudste product van een chemisch proces gevonden: 80.000 jaar oude berkenpek. Berkenpek is bijzonder spul. Je kunt het verwarmen waardoor het zacht, kleverig en kneedbaar wordt. Na afkoelen wordt het behoorlijk hard. Dit maakt het heel geschikt als kleefstof. Geen echte lijm, maar meer een plakkerige stopverf. Ideaal dus voor het schachten van werktuigen. De berkenpek vult namelijk alle ruimte tussen het werktuig en handvat of steel op en plakt deze er aan vast. Een probleem is echter wel hoe je het maakt, want deze pek wordt gewonnen door berkenbast onder zuurstofarme omstandigheden te verhitten tot ongeveer 400˚C. Dit is natuurlijk makkelijk als je de beschikking hebt over aardewerk, maar dat was er 80.000 jaar geleden niet.

Een 'aparte' stage

blog - 27-09-2012

Donderdag 6 september, 20.50 u. In het laatste avondlicht is het steentijdhuis een plaatje. Door het roze licht en de mist die van het naastgelegen meertje opkomt lijkt het er al jaren te staan. Duidelijke tekenen van de moderne tijd, zoals het kort afgemaaide onkruid, vallen niet meer op. Terwijl de camera de laatste shots maakt genieten we van dit tafereel.

Experimentele Archeologie

De blog over experimentele archeologie wordt geschreven door Annelou en Diederik.

Annelou van Gijn is hoogleraar in de Archeologische Materiële Cultuur en Artefactstudies aan de Universiteit Leiden en hoofd van het Laboratorium voor Artefact Studies (www.artefactstudies.nl).

Diederik studeerde Nederlands en internationaal recht maar heeft na enkele jaren juridisch werk besloten een andere richting op te gaan. Zijn werk en belangrijkste hobby zijn nu experimentele archeologie en prehistorische technologie. Diederik’s website is te vinden op www.het-stenen-tijdperk.nl.